استاندارد ساخت سینما | راهنمای کامل ابعاد، پلان و ضوابط

پیش از هر اقدامی چه مواردی باید مشخص شود؟

ابتدا باید مشخص شود که پروژه چه نوع سینمایی است. یک سالن 50 نفره، سینمای یک مجتمع تجاری و یک سالن چندصدنفره شرایط یکسانی ندارند. همچنین طراحی درست کردن سینما در خانه با یک سالن عمومی کاملاً متفاوت است.

در مرحله اول معمولاً این موارد مشخص می‌شوند:

• ظرفیت موردنظر سالن
• ابعاد و شکل فضای موجود
• نوع کاربری
• نوع سیستم نمایش
• محل قرارگیری پرده
• تعداد و نوع صندلی‌ها
• شرایط ورودی و خروجی
• ارتفاع سقف
• سیستم صوتی
• نیازهای آکوستیکی و عایق صوتی

پس از مشخص شدن این اطلاعات می‌توان پلان واقعی سالن را طراحی کرد.

ضوابط قانونی احداث سینما در ایران

آیین‌نامه سالن‌های نمایش فیلم که توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تدوین شده، چارچوب اصلی طراحی سینما در کشور را مشخص می‌کند. برای احداث یک سالن تک‌سالنه با ظرفیت تقریبی ۱۵۰ تا ۲۰۰ نفر، معمولا زمینی حدود ۱۰۰۰ مترمربع مورد نیاز است که زیربنای سالن، فضاهای خدماتی، پارکینگ و محوطه‌سازی را در بر می‌گیرد. مساحت خود سالن نمایش نیز بر اساس تعداد صندلی محاسبه می‌شود؛ به‌عنوان مثال یک سالن ۱۰۰ صندلی معمولا به حدود ۲۰۰ مترمربع فضای داخلی نیاز دارد. عرض ورودی سالن انتظار نیز باید به ازای هر ۱۰۰ نفر حداقل ۵۶ سانتی‌متر در نظر گرفته شود تا خروج اضطراری تماشاگران بدون مشکل انجام شود.

متقاضیانی که همزمان به‌دنبال اطلاع از شرایط تامین مالی این نوع پروژه هستند، می‌توانند جزئیات مسیرهای تسهیلات را در مطلب وام ساخت سینما مطالعه کنند.

استاندارد درها و مسیرهای خروج اضطراری

ایمنی تماشاگران بخش مهمی از ضوابط طراحی سینما را تشکیل می‌دهد و در این زمینه استانداردهای مشخصی تعریف شده است. هر سالن نمایش باید حداقل دو در خروجی داشته باشد و فقط در سالن‌های با ظرفیت کمتر از ۱۰۰ نفر می‌توان به یک در خروجی اکتفا کرد.

 فاصله بین دو در خروجی نباید کمتر از پنج متر باشد و درها باید دولنگه باشند تا در شرایط اضطراری امکان تخلیه سریع فراهم شود. جهت باز شدن درهای خروجی نیز باید به‌سمت بیرون سالن باشد. کف راهروها نیز باید از مصالح غیرلغزنده و غیرقابل اشتعال ساخته شود تا در مسیر تخلیه، ایمنی تماشاگران حفظ شود.

استاندارد چیدمان صندلی و فاصله ردیف‌ها

چیدمان صندلی مستقیما روی راحتی تماشاگر و ظرفیت واقعی سالن اثر می‌گذارد. طبق ضوابط داخلی، فاصله بین دو ردیف صندلی نباید کمتر از ۹۰ سانتی‌متر باشد و فاصله بین دو صندلی مجاور در یک ردیف نیز باید حداقل ۵۰ سانتی‌متر باشد.

در مراجع بین‌المللی، این عدد با احتساب فضای پشتی، بین ۱ تا ۱.۲ متر گزارش شده و عرض استاندارد صندلی نیز ۵۵۰ تا ۶۰۰ میلی‌متر تعیین شده است. در صورتی که صندلی‌ها با زاویه نسبت به پرده چیده شوند، این زاویه نباید از ۳۰ درجه بیشتر شود، زیرا زاویه بیشتر باعث خستگی گردن تماشاگر در تماشای طولانی فیلم می‌شود. ارتفاع سقف سالن نیز باید متناسب با تعداد تماشاگران طراحی شود و معیار رایج در این زمینه، در نظر گرفتن حدود پنج مترمکعب فضا برای هر تماشاگر است.

ابعاد و زاویه دید پرده نمایش چگونه تعیین می‌شود؟

بزرگ‌تر بودن پرده همیشه به معنای تجربه بهتر نیست.

ابعاد پرده باید با فاصله تماشاگران، زاویه دید، قدرت سیستم نمایش و ابعاد سالن هماهنگ باشد.

برای مثال، یک پرده بسیار بزرگ در سالن کوچک باعث می‌شود ردیف‌های جلو زاویه دید نامناسبی داشته باشند. در مقابل، پرده کوچک در یک سالن عمیق باعث می‌شود مخاطبان انتهایی تجربه مطلوبی نداشته باشند.

SMPTE در مطالعات طراحی سینمای بزرگ، به اهمیت میدان دید و زاویه مشاهده تصویر اشاره کرده و برای طراحی سینمای مؤثر، محاسبه خطوط دید و زاویه مشاهده را ضروری می‌داند.

نسبت تصویر نیز اهمیت دارد. سینماها ممکن است برای فرمت‌های مختلف طراحی شوند و ابعاد پرده باید با سیستم نمایش مورد استفاده هماهنگ باشد. بنابراین ترتیب درست انتخاب به این شکل است:

1. پلان و ظرفیت
2. فاصله صندلی‌ها
3. زاویه دید
4. ابعاد پرده

نه اینکه ابتدا یک پرده انتخاب شود و سپس کل سالن بر اساس آن طراحی شود.

استانداردهای بین‌المللی صدا و تصویر

در کنار ضوابط داخلی، سه استاندارد بین‌المللی Dolby، THX و ISO چارچوب فنی سالن سینمای حرفه‌ای را تعیین می‌کنند. Dolby و THX عمدتا روی کنترل صدا تمرکز دارند و مشخص می‌کنند دیوار، کف و سقف چگونه طراحی شوند و تجهیزات صوتی کجا نصب شوند تا صدا بدون اعوجاج و انعکاس ناخواسته به گوش مخاطب برسد. ISO نیز ابعاد سالن، زاویه دید صندلی‌ها و نورپردازی را پوشش می‌دهد و تجربه دیداری را در کنار تجربه شنیداری استاندارد می‌کند.

توضیحات کامل‌تر درباره نحوه پیاده‌سازی این استانداردها در پروژه‌های واقعی، در صفحه ساخت سینما گروه مولوی ارائه شده است.

اهمیت عایق صوتی و آکوستیک در سینما

هیچ سالن سینمایی، صرف نظر از رعایت دقیق ابعاد و پلان، بدون طراحی صوتی درست به استاندارد حرفه‌ای نمی‌رسد. دو مفهوم عایق صوتی و آکوستیک در این زمینه نقش مکمل دارند و نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند. عایق صوتی مانع خروج صدای سیستم سینمایی از سالن به فضاهای مجاور می‌شود و بدون اجرای درست عایق صوتی دیوار، صدای بیس به راهروها و فضاهای همسایه نشت می‌کند.

 آکوستیک داخلی سالن نیز کیفیت شنیداری تماشاگر داخل همان فضا را تضمین می‌کند و از پژواک، تداخل صدا و افت وضوح دیالوگ جلوگیری می‌کند. این اصول در حوزه گسترده‌تر آکوستیک در معماری نیز کاربرد دارند و پایه طراحی صوتی هر فضای نمایشی یا فرهنگی محسوب می‌شوند.

اصل کلی طراحی صوتی سینما این است که هر مترمربع از دیوار، کف و سقف باید نقش مشخصی در جذب یا کنترل صدا داشته باشد، نه اینکه صرفا برای دکوراسیون در نظر گرفته شود.

تفاوت استاندارد سینمای شهری با سینمای خانگی

ضوابطی که تا اینجا بررسی شد، عمدتا برای سالن‌های سینمای عمومی و شهری تعریف شده‌اند و رعایت آن‌ها الزامی است. سینمای خصوصی خانگی اما از این نظر آزادی عمل بیشتری دارد، چون هدف اصلی آن ایجاد تجربه سینمایی برای صاحب‌خانه و مهمانان است، نه پذیرش عمومی تماشاگر.

 با این حال، بسیاری از اصول فنی مانند زاویه دید، فاصله صندلی از پرده و کنترل آکوستیک همچنان در مقیاس کوچک‌تر باید رعایت شوند تا کیفیت تجربه افت نکند. برای مثال، حتی در فضایی حدود بیست مترمربع نیز می‌توان با انتخاب پرده مناسب و مدیریت درست نور و صدا به کیفیتی نزدیک به سالن حرفه‌ای رسید. تفاوت اصلی در این است که سینمای خانگی نیازی به مجوز وزارت ارشاد ندارد و بیشتر تابع ضوابط داخلی ساختمان است.

 جزئیات کامل این تفاوت‌ها و نمونه‌های اجرایی در صفحات ساخت سینما در خانه و 15  ایده طراحی سینما خانگی ارائه شده است.