دیوار اکوستیک و دیوارپوش اکوستیک؛ راهنمای انتخاب و خرید

منظور از دیوار اکوستیک یا دیوارپوش آکوستیک، پنلی است که روی دیوار نصب می‌شود و بخش بزرگی از انرژی صدا را جذب می‌کند. نتیجه‌اش کم‌شدن پژواک و طنین و شنیده‌شدن واضح‌تر گفتار است. این پنل‌ها صدا را از اتاق کناری حذف نمی‌کنند. کارشان مدیریت صدای داخل همان فضاست.

هسته این پنل‌ها معمولاً از پشم معدنی، پشم شیشه، پلی‌استر یا فوم است و روی آن پارچه یا چوب شیاردار قرار می‌گیرد. کیفیت جذب صدا با ضریب NRC سنجیده می‌شود. مثلاً NRC برابر ۰٫۷ یعنی حدود ۷۰ درصد صدای برخوردی جذب می‌شود و بقیه برمی‌گردد. برای بهبود محسوس لازم نیست کل دیوار پوشانده شود. در دفاتر اداری معمولاً پوشش ۵ تا ۱۰ درصد از سطح دیوار کمک می‌کند. در فضاهای حساس به صدا مثل استودیو و سالن همایش، پوشش ۳۰ تا ۵۰ درصد هم رایج است.

دیوار اکوستیک چیست و چطور کار می‌کند؟

وقتی صدا در اتاقی با دیوارهای سخت و صاف پخش می‌شود، بارها بین سطوح برخورد می‌کند و برمی‌گردد. این بازتاب‌ها باعث پژواک و زمان طنین بالا می‌شوند و در نتیجه صحبت‌کردن و شنیدن سخت می‌شود. پنل اکوستیک ساختاری متخلف دارد. موج صوتی وارد منافذ هسته می‌شود، در اثر اصطکاک انرژی آن به گرمای بسیار کم تبدیل می‌شود و صدای کمتری به اتاق برمی‌گردد.

این فرایند چند فایده عملی دارد:

• کم‌شدن پژواک و صدای «پینگ» بین دو دیوار موازی
• بالا رفتن وضوح گفتار در جلسه، کلاس و سالن
• کاهش خستگی و استرس ناشی از محیط پرسروصدا
• بهتر شدن کیفیت صدا برای ضبط، موسیقی و پخش

فرق دیوارپوش آکوستیک با عایق صوتی دیوار چیست؟

این مهم‌ترین نکته‌ای است که باید قبل از خرید بدانید. جذب صدا با عایق‌کاری صوتی فرق دارد. پنل اکوستیک وقتی کار می‌کند که مشکل شما طنین و پژواک داخل اتاق باشد. اگر مشکل شما نفوذ صدا از اتاق بغل، راهرو یا بیرون ساختمان است، به عایق صوتی دیوار نیاز دارید. عایق صوتی با جرم، آب‌بندی و جداسازی سازه‌ای کار می‌کند و تنها با چسباندن پنل روی دیوار حل نمی‌شود.

انواع دیوارپوش آکوستیک

در بازار انواع مختلفی از پنل اکوستیک دیواری وجود دارد. انواع پنل‌ آکوستیک را بر اساس جنس و ظاهر می‌توان به این گروه‌ها تقسیم کرد:

1. پنل پارچه‌ای: هسته پشم معدنی یا پشم شیشه با روکش پارچه. جذب صدای بالا و ظاهر مرتب دارد و برای دفتر و اتاق جلسه گزینه رایجی است.
2. پنل چوبی شیاردار یا سوراخ‌دار: سطح چوبی با شیار یا سوراخ و هسته جاذب پشت آن. هم جذب صدا دارد و هم ظاهری گرم و شیک.
3. فوم اکوستیک: سبک و اقتصادی است و نصب ساده‌ای دارد. فوم اکوستیک شانه تخم‌مرغی از رایج‌ترین انواع آن است و اگرچه در بازار خیلی استفاده می‌شود، اما گروه مولوی از 12 سال پیش استفاده از فوم شانه تخم‌مرغی را در کلیه پروژه‌های خود ممنوع کرده است. دلیل اول این تصمیم، خطر پودر شدن فوم در گذر زمان و آسیب آن به سلامت ساکنان فضاست و دلیل دوم، اشتعال‌پذیری بالای این متریال است که آن را برای فضاهای مسکونی و تجاری ناایمن می‌کند
4. پنل پلی‌استر (PET): از الیاف پلی‌استر ساخته می‌شود، در رنگ‌ها و طرح‌های متنوع عرضه می‌شود و نگهداری آن آسان است.
5. پنل دکوراتیو: برای وقتی که ظاهر هم مهم است. پنل آکوستیک دکوراتیو هم صدا را کنترل می‌کند و هم به طراحی داخلی فضا کمک می‌کند.
6. پنل سه‌بعدی: سطح برجسته و هندسی دارد. پنل آکوستیک ۳ بعدی علاوه بر جذب صدا می‌تواند یک دیوار شاخص و چشم‌نواز بسازد.

مصالح به کار رفته در پنل آکوستیک

هر پنل اکوستیک از سه لایه ساخته می‌شود. هسته جاذب اصلی صدا است و معمولاً پشم معدنی، پشم شیشه، پلی‌استر یا فوم است. پشم معدنی مقاومت بهتری در برابر آتش دارد. پوشش یا رویه، پارچه، چوب یا فلز سوراخ‌دار است و باید اجازه بدهد صدا به هسته برسد. پشت‌بند هم استحکام و پایداری ابعاد پنل را تامین می‌کند.

کاربرد دیوار اکوستیک در فضاهای مختلف

هر فضا به زمان طنین و سطح صدای متفاوتی نیاز دارد. زمان طنین (RT60) مدتی است که صدا پس از قطع منبع ۶۰ دسی‌بل افت می‌کند. اگر این زمان خیلی کوتاه باشد فضا خشک و بی‌جان به نظر می‌رسد و اگر بلند باشد گفتار نامفهوم می‌شود. متخصصان آن را با فرمول سابین برآورد می‌کنند: ۰٫۱۶۱ ضرب در حجم اتاق تقسیم بر جذب کل سطوح. بنابراین دیوار اکوستیک را باید بر اساس کاربری فضا انتخاب کرد. اعداد این بخش از منابع فنی خارجی آمده‌اند و در استانداردهای کشورهای مختلف کمی تفاوت دارند.

طراحی فضای اداری و اتاق جلسه

در فضای اداری حریم گفتار زودتر از هر چیز دیگر از بین می‌رود. سطوح سخت مانند شیشه و بتن بازتاب را طولانی می‌کنند و حتی صدای نجوا در فضا پخش می‌شود. منابع فنی زمان طنین مناسب را برای دفتر کار ۰٫۴ تا ۰٫۸ ثانیه و برای اتاق جلسه ۰٫۵ تا ۰٫۷ ثانیه می‌دانند. در دفترهای پرسروصدا پوشش ۵ تا ۱۰ درصد از سطح دیوار هم تفاوت محسوسی ایجاد می‌کند. پنل‌ها را در ارتفاع تولید گفتار و روی دو دیوار مقابل یا به‌صورت جابه‌جا نصب کنید تا بازتاب میان دیوارهای موازی شکسته شود. برای پذیرش و سالن انتظار، مثلاً در شعبه بانک، منابع ۰٫۶ تا ۱٫۰ ثانیه توصیه می‌کنند. اگر محرمانگی جلسه هم اهمیت دارد، پنل اکوستیک کافی نیست و دیوار به عایق صوتی نیاز دارد. برای جزئیات بیشتر، طراحی سالن کنفرانس اداری را بخوانید.

سالن همایش و آمفی‌تئاتر

حجم اتاق مهم‌ترین عامل زمان طنین است. سقف بلند و ابعاد بزرگ سالن‌های همایش طنین را بالا می‌برند. زمان طنین مناسب برای سالن سخنرانی تا ۱٫۰ ثانیه است. سالن‌های چندمنظوره که موسیقی هم اجرا می‌کنند معمولاً به عدد بالاتری نیاز دارند و در تالارهای کنسرت این عدد به ۱٫۵ تا ۲٫۵ ثانیه می‌رسد. جذب صدا را از دیوار پشت سن شروع کنید. سپس دیوارهای جانبی و دیوار پشتی را بپوشانید تا بازتاب‌های دیررس به شنونده برنگردند. در فضاهای حساس به وضوح صدا پوشش ۳۰ تا ۵۰ درصد دیوار رایج است. اگر فقط جاذب نصب کنید سالن بی‌جان می‌شود. ترکیب پنل جاذب با سطوح پخش‌کننده صدا، زنده بودن سالن را حفظ می‌کند. در فضاهای عمومی حتماً پنل مقاوم در برابر آتش انتخاب کنید. اطلاعات بیشتر درباره ساخت سالن آمفی‌تئاتر در صفحه مربوط آمده است.

استودیو و تولید محتوا

برای ضبط تمیز، زمان طنین اتاق باید حداکثر حدود ۰٫۴ ثانیه باشد. ابتدا نقاط بازتاب اول را پیدا کنید. اگر در آینه‌ای که روی دیوار می‌گذارید منبع صدا را از جای میکروفون ببینید، همان نقطه بازتاب اول است و باید پنل بگیرد. دیوار پشت اسپیکر و دو دیوار موازی هم برای جلوگیری از پژواک ضربه‌ای (فلاتر اکو) پنل می‌خواهند. پنل‌های نازک‌تر فرکانس‌های میانی و بالا را جذب می‌کنند و برای فرکانس‌های پایین به پنل ضخیم‌تر یا تله‌باس نیاز دارید. اتاق را بیش از حد نپوشانید تا صدا خفه نشود. پنل اکوستیک نویز بیرون را حذف نمی‌کند. برای جلوگیری از ورود نویز باید عایق صوتی اجرا کنید. استفاده از فوم اکوستیک شانه تخم مرغی خطر آتش‌سوزی و ریزش ذرات دارد و پنل‌های پشم و نمدی انتخاب ایمن‌تری هستند. نحوه اجرا را در صفحه آکوستیک استودیو ببینید.

اتاق موسیقی

هر ساز رفتار صوتی متفاوتی دارد. برای سازهای زهی آرشه‌ای مانند ویولن و ویولن‌سل، زمان طنین ۰٫۶ تا ۰٫۹ ثانیه مناسب است. سازهای پرصدا مثل درامز، ساکسیفون و پیانوی آکوستیک اتاق کوچک را با بازتاب‌ها پر می‌کنند. در اتاق درامز باید طنین سنج‌ها را مهار کنید و ضربه‌های بم را شفاف نگه دارید. برای باس گیتار و ویولن‌سل پنل معمولی کافی نیست و ابزار کنترل فرکانس پایین لازم است. اگر گیتار یا ساز آرام‌تری می‌نوازید، پوشش زیاد صدا را مات می‌کند. راهنمای فنی برای پوشش دیوار ۲۰ تا ۳۰ درصد را برای کنترل ملایم و ۳۵ تا ۴۰ درصد را برای سازهای پرصدا پیشنهاد می‌کند. به همین دلیل گروه مولوی حتی بر اساس نوع ساز هم تریتمنت آکوستیک انجام می‌دهد. درامز با پیانو یا گیتار نیاز متفاوتی دارد. در منزل پنل‌ها فقط صدای داخل اتاق را بهتر می‌کنند و برای رضایت همسایه‌ها عایق صوتی اتاق موسیقی اولویت دارد.

رستوران و کافه

صدای رستوران خودش را تقویت می‌کند. وقتی نویز بالا می‌رود مشتریان بلندتر صحبت می‌کنند و این کار نویز را باز هم بالاتر می‌برد. به این پدیده اثر لمبارد می‌گویند. در اندازه‌گیری رستوران‌های واقعی، سطح صدا بین ۶۶٫۷ تا ۸۲٫۶ دسی‌بل A و به‌طور میانگین ۷۳٫۹ دسی‌بل A بوده است. در رستوران‌هایی که سطح جاذب کمی دارند با دو برابر شدن تعداد مشتریان، صدا بیش از ۳ دسی‌بل بالا می‌رود. پژوهشگران صدای زمینه ۵۰ تا ۵۵ دسی‌بل A را برای گفتگوی راحت حتی برای افراد مسن توصیه می‌کنند. زمان طنین مناسب رستوران ۰٫۵ تا ۰٫۹ ثانیه است. سقف معمولاً مهم‌ترین سطح برای جذب صداست. ترکیب جاذب سقفی با پنل دیواری نتیجه بهتری می‌دهد. صدای باس موسیقی، آشپزخانه و تهویه فرکانس پایین دارد و به پنل ضخیم‌تر نیاز دارد. پنل آکوستیک دکوراتیو همزمان سروصدا را کم می‌کند و به دکور کمک می‌کند. برای دیوار شاخص رستوران می‌توانید پنل آکوستیک ۳ بعدی را انتخاب کنید.

چقدر پنل لازم است و کجا نصب شود؟

منابع مختلف برای درصد پوشش دیوار اعداد متفاوتی می‌دهند و جواب به نوع فضا بستگی دارد. در دفترهای معمولی ۵ تا ۱۰ درصد و در فضاهای حساس‌تر ۳۰ تا ۵۰ درصد می‌گوید. روشی دقیق‌تر این است که زمان طنین فضا را اندازه بگیرند و برای رسیدن به هدف، مساحت جذب مورد نیاز را محاسبه کنند.

در محل نصب سه نکته را رعایت کنید:

1. نقاط بازتاب اول: جاهایی از دیوار که صدا برای اولین بار از منبع به شنونده برمی‌گردد. اگر شنونده در آینه روی دیوار بتواند منبع صدا را ببیند، آنجا نقطه بازتاب است. پنل را اول اینجا نصب کنید.
2. توزیع روی چند سطح: پنل‌ها را متمرکز در یک گوشه نچسبانید و روی چند دیوار پخش کنید.
3. ارتفاع مناسب: پنل را در سطح تولید صدا نصب کنید. در دفتر کار، سطح گفتار و در سالن‌های بلند، دیوار بالاتر هم باید پوشش داده شود.